Regels werken pas als mensen en organisaties deze vanzelf naleven of in tweede instantie omdat de regels worden gehandhaafd. Moet die handhaving wel werken en mogelijk zijn. Ik durf het bijna niet te zeggen, maar de VS lijken wel een neprechtstaat te worden. Zelfs de regels die ze zelf gemaakt hebben, lijken er niet meer toe te doen.

 

Uit gemak en Hollandse zuinigheid hebben we ons digitale lot in handen van de VS gelegd. Tijd om daar verandering in te brengen.

Kijk, de VS hadden altijd al een ander idee bij privacy dan wij hier in de EU/EER en ook dan Canada, Nieuw-Zeeland, Argentinië, Israël en Uruguay. Ofwel: wij mogen wél met gemak persoonsgegevens doorgeven aan het buurland van de VS of andere landen die we misschien om andere reden in het verleden wat discutabel hebben gevonden, maar niet aan bondgenoot VS. Behalve dat de VS ook voor eigen inwoners wat anders over privacy denkt, controleren en wantrouwen ze juist liever elke buitenlander, dan dat ze daar basic privacyrechten aan toekennen. Er waren dus altijd aanvullende afspraken nodig om überhaupt persoonsgegevens van Europeanen naar de VS te mogen doorgeven.

Overeenkomsten in de prullenbak

Dat probeerden we eerst met de Safe Harbour principes die na een langdurige rechtszaak door Max Schrems/NOYB onrechtmatig werden verklaard door de hoogste rechter; het Hof van Justitie van de EU. De opvolgende regeling, Privacy Shield, viel hetzelfde lot ten deel. Nu hebben we het Data Privacy Framework. Deze regelingen zijn onder meer nodig om überhaupt onafhankelijke rechterlijke toetsing van de verwerking van persoonsgegevens mogelijk te maken. Op papier is dat er nu, via de Data Protection Review Court.

Nu Trump krap een jaar aan de macht is, merken we hoe hij lak heeft aan regels. Wat we op papier met elkaar hebben afgesproken is niet waar we ook werkelijk op kunnen rekenen. Advocatenkantoren die eerder tegen Trump of zijn beleid procedeerden, werden begin 2025 al geblacklist, omdat ze ‘gevaarlijk gedrag’ zouden vertonen. Ze mochten daardoor onder meer federale gebouwen, dus ook rechtbanken, niet meer in. Ongrondwettelijk? Zeker. Maar recht hebben en recht krijgen zijn nu eenmaal niet een en hetzelfde. Sommige advocatenkantoren kozen er daarom maar voor een schikking te treffen met de overheid en bijvoorbeeld bepaalde dossiers of cliënten te laten vallen. Schikken of stikken, want faillissement lag anders op de loer.

Rechtszaken tegen Trump en de zijnen werden ingetrokken, aanvallers van het Capitool vrijgelaten en rechters die de wet in plaats van het beleid van Trump volgen worden minimaal publiekelijk aan de schandpaal genageld. Trump doet waar hij zin in heeft en als het al geen rechten zijn, dan is het wel de macht en invloed die hij inzet. Dat laat zelfs multinationals als Microsoft niet koud.

Overstappen

In mei 2025 sloot Microsoft nog de toegang tot e-mail de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag af. Het Internationaal Strafhof is inmiddels overgestapt op Open Desk, een Europees open source alternatief.

In juni 2025 verklaarde Microsoft tijdens een senaats-enquête in Frankrijk dat ze niet kunnen garanderen dat persoonsgegevens van Franse burgers, zonder toestemming Frankrijk, aan de VS worden overgedragen. Contracten tussen Europese overheden en Microsoft overstijgen nu eenmaal niet de macht van de Amerikaanse overheid. Het maakt dan ook helemaal niks uit waar die servers staan. Microsoft blijft immers Amerikaans en moet dus aan die regels, verzoeken en presidentiële decreten voldoen.

En terwijl Denemarken afgelopen zomer nog aankondigde van Microsoft Office over te stappen op het open source alternatief LibreOffice, werd er wel nog een verhitte discussie gevoerd met Groenland via Microsoft Teams, waarbij bovendien de angst leefde dat de Amerikaanse overheid zou meekijken.

Waar is onze eigen infrastructuur?

Bijna 100% van de Nederlandse mediadiensten, scholen, gemeentes, zorgverzekeraars en ziekenhuizen maakt gebruik van Amerikaanse clouddiensten. Onze (gevoelige) persoonsgegevens zijn dus voor de Amerikaanse overheid via die weg relatief gemakkelijk toegankelijk, ook als er gebruik gemaakt wordt van servers in Europa. De overheid verplaatst bovendien steeds meer naar Microsoft of andere Amerikaanse dienstverleners. Vaak onder het mom van geld en juist betere beveiliging. Toch werden OM en gemeentes eerder al gehackt en was juist de beveiliging onderwerp van discussie in de Latombe-zaak waarin het Data Privacy Framework ter discussie werd gesteld.

Het moge duidelijk zijn: wet moeten weer beter voor onze eigen digitale infrastructuur zorgen en minder afhankelijk worden van de VS. Sommigen pleiten vooral voor meer weerbaarheid, maar vertrouwen daarbij op regels, gemaakte afspraken en data op servers in de EU of andere adequate landen. Met een onvoorspelbare Trump, die lak heeft aan regels en afspraken of ze sneller met decreten kan overrulen dan wij massaal kunnen overstappen andere diensten, is dat niet genoeg.

Fiets stelen die niet op slot staat mag ook niet

Bedrijven met hun wortels in de VS, met een te sterke band met de VS, omdat bijvoorbeeld het merendeel van de aandeelhouders Amerikaans is, of Europese leveranciers die toch veel gebruik maken van de Amerikaanse cloud, moeten we vermijden. Dat wordt door sommigen digitale soevereiniteit genoemd. Ik noem het liever: ‘Ik zet mijn fiets toch liever op slot, ondanks dat stelen zonder slot niet is toegestaan.’

Hoe meer we bovendien gebruik maken van Europese alternatieven, hoe meer geld er is voor die bedrijven om zich te ontwikkelen en kwalitatief beter te worden dan de Amerikaanse alternatieven. De kosten net zo laag krijgen is alleen een stuk lastiger, omdat ruimte hier schaarser is en arbeid en energie duurder. Maar misschien moeten we dat over hebben in ruil voor extra vrijheid.

(Ziptone/Charlotte Meindersma)

Featured, Opinie, Technologie