Analisten van Gartner wijzen op een reeks ‘blinde vlekken’ bij leiders in IT die voor onbedoelde en ongewenste bijeffecten kunnen zorgen. De analisten kwamen tot een opsomming van vijf blinde vlekken tijdens het Gartner IT Symposium/Xpo, 17-19 november in Kochi, India.

 

De standaard-uitdagingen rondom de implementatie van GenAI gaan vaak over bedrijfswaarde, beveiliging en datahuishouding. Minder oog hebben CIO’s voor bijeffecten die indirect het gevolg zijn van AI-implementaties. Het zijn effecten van de tweede of derde orde die vaak niet direct zichtbaar zijn, aldus Gartner.

Het gaat om shadow AI, technical debt, erosie van vaardigheden, datasoevereiniteit, interoperabiliteit en vendor lockin: zaken die het succes op lange termijn kunnen ondermijnen, aldus Gartner.

“CIO’s die concurrerend en veerkrachtig willen blijven, moeten zowel de zichtbare uitdagingen als de verborgen risico’s van de invoering van GenAI aanpakken en prioriteit geven aan het aanpakken van de genoemde blinde vlekken.”

Shadow AI

Shadow AI is volgens Gartner een snelgroeiend probleem voor bedrijven. Uit een onderzoek van Gartner onder 302 cybersecurityleiders in het voorjaar van 2025 bleek dat 69% van de organisaties vermoedt of bewijs heeft dat werknemers verboden openbare GenAI gebruiken. De problemen en risico’s hierbij liggen op het blak van verlies van intellectueel eigendom, datalekken en verhoogde veiligheidsrisico’s.

IT-debt bij AI

Bedrijven initiëren in hoog tempo AI-projecten, maar er is minder aandacht voor de kosten die met onderhoud en beheer gepaard gaan. De extreem hoge kosten voor het onderhouden, repareren of vervangen van door AI gegenereerde artefacten, zoals code, content en ontwerp, kunnen zowel het beloofde rendement op investeringen van GenAI ondermijnen, als ook leiden tot achterstanden in beheer. Gartner gaat eraan voorbij, maar in de business case worden niet altijd álle kosten meegenomen. Niet alleen valt de business case daardoor lager uit, niet-gebudgetteerde kosten voor onderhoud, beheer en vervanging kunnen ook tot toekomstige budgetproblemen leiden.

Stijgende vraag naar data- en AI-soevereiniteit

Gartner voorspelt dat tegen 2028 65% van de overheden wereldwijd bepaalde technologische soevereiniteitseisen zal invoeren om de onafhankelijkheid te verbeteren en bescherming te bieden tegen extraterritoriale regelgevende inmenging. Dit soort eisen en regels kunnen de implementatie van AI binnen ondernemingen vertragen, de totale eigendomskosten (TCO) verhogen en leiden tot suboptimale resultaten.

‘Skills-erosion’

Een van de belangrijkste verschijnselen is dat door toenemende afhankelijkheid van AI cruciale menselijke expertise, beoordelingsvermogen en impliciete kennis kunnen afnemen of verdwijnen.

Deze aantasting vindt geleidelijk plaats en blijft vaak onopgemerkt, waardoor CIO’s het risico mogelijk pas onderkennen wanneer de onderneming moeite heeft om zonder AI te functioneren of wanneer AI faalt in randgevallen die menselijke intuïtie vereisen. Niet genoemd door Gartner, maar wel steeds vaker genoemd in de (klantcontact)vakpers: het verdwijnen van entry level jobs (startersbanen) die zorgen voor het opbouwen van ervaring, die later bijvoorbeeld nodig is voor domeinkennis, inzicht in processen of gevoel voor de ondernemingscultuur.

Gartner noemt ook lock-in-risico’s en verwijst daarbij met name naar ecosystemen waar bedrijven in verstrengeld raken. Diepe afhankelijkheid hiervan kan van invloed zijn op de technische wendbaarheid van een bedrijf en zijn toekomstige onderhandelingspositie met betrekking tot prijzen, voorwaarden of serviceniveaus.

(Ziptone, Gartner)

Technologie