Gemeenten waarschuwen dat grote maatschappelijke opgaven vastlopen door onvoorspelbaar beleid, tijdelijke financiering en tegenstrijdige regels vanuit het rijk.

 

De uitvoering en het vertrouwen van inwoners in de overheid als geheel komen daardoor in de knel, zo blijkt uit de Stand van de Uitvoering 2025 van Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG).

‘Gemeenten boksen het telkens weer voor elkaar, maar we kunnen niet blijven dweilen terwijl de kraan openstaat,’ zegt Roel Wever, voorzitter van het College voor Dienstverleningszaken van de VNG. Roel Wever reikte het rapport vandaag uit aan Eerste Kamerlid Mary Fiers.

Volgens het rapport grijpen grote opgaven steeds sterker in elkaar. Woningbouw ligt stil door stikstofbeperkingen én een overvol stroomnet, waardoor jongeren langer thuis blijven wonen en de uitstroom uit opvangvoorzieningen vastloopt. Tegelijkertijd stokt de energietransitie doordat regels en subsidies voortdurend veranderen.

De inzet van gemeenten om burgers en bedrijven bij te staan, komt steeds meer onder druk te staan. “Achter de schermen werken professionals met grillig beleid, botsende regels en tijdelijk geld,” zegt Wever. “Dan wordt zelfs de beste uitvoering kwetsbaar.” Het rapport laat zien dat structurele verbetering mogelijk is, mits rijk en gemeenten duidelijker samenwerken en het beleid voorspelbaarder wordt. Dat is essentieel voor een betrouwbare overheid.

‘Lapmiddelen’ pakken daarbij niet altijd goed uit. In het rapport wordt bijvoorbeeld gewezen op de Wet proactieve dienstverlening. Die is bedoeld om het niet-gebruik van inkomensvoorzieningen terug te dringen. Uit diverse onderzoeken blijkt dat veel inwoners die recht hebben op landelijke en lokale inkomensregelingen, hier in de praktijk geen gebruik van maken. Op basis van de Wet proactieve dienstverlening kunnen gemeenten, UWV en SVB deze inwoners proactief benaderen om hen te wijzen op hun (mogelijke) recht op regelingen. Ook kunnen zij inwoners faciliteren met vooringevulde formulieren en het doen van een (gecombineerde) aanvraag.

Hoewel de intentie van de wet goed is, wordt hiermee voorbijgegaan aan een onderliggend probleem, aldusVNG in het rapport.  Eén van de redenen van het hoge niet-gebruik van regelingen en voorzieningen is namelijk, dat inwoners verdwalen in het woud aan regelingen en voorzieningen. Elk van deze regelingen en voorzieningen kent weer andere voorwaarden, criteria en aanvraagprocedures. Het verminderen van deze complexiteit kan naar verwachting een grote bijdrage leveren aan het terugdringen van het niet-gebruik, omdat inwoners weten waar zij recht op hebben en wat zij moeten doen om hier gebruik van te kunnen maken.

Het rapport wijst 6 voorwaarden aan die noodzakelijk zijn om de overheid weer betrouwbaar te laten functioneren: duidelijke keuzes, structureel beleid, uitvoerbare regels, stabiele financiering, goede samenwerking en gegevensuitwisseling, en investeren in vakmanschap.

“Zolang regels blijven veranderen en geld steeds opnieuw moet worden bevochten, kunnen we onze beloftes niet waarmaken,’ zegt Wever. ‘Daarmee komt het vertrouwen van inwoners in de overheid in gevaar.”

Lees de Stand van de Uitvoering Gemeenten 2025 (pdf, 13 MB)

(VNG)

Customer Experience