
Flightdeck spaceshuttle Atlantis – beeld Shutterstock
De dagen worden korter, de zomerkleding is opgeborgen en de regenkraan staat weer open. Q4 is begonnen en daarmee is het jaarplannen-seizoen officieel geopend. De BHAGs, OKR’s, huizen, afdelingsplannen en goede ideeën vliegen in het rond, evenals de KPI’s die worden aangesteld om de voortgang op deze doelen te concretiseren.
In de praktijk zien we vaak iets anders gebeuren met KPI’s. Ze veranderen van bron van stuurinformatie naar een doel op zich. Waarom gebeurt dat en wat kun je ermee? Uw columniste duikt voor u in de materie.
Het is maar net welke route je kiest
Als ik denk aan KPI’s, dan ben ik terug in 2006. Ik reed toen met regelmaat endurancewedstrijden. Deze tak van paardensport doet denken aan een uit de hand gelopen buitenrit, variërend van 20 tot 160 kilometer in lengte. Het doel is simpel: leg zo snel mogelijk deze afstand af, waarbij het welzijn van het paard voorop staat.
Dat welzijn wordt beoordeeld aan de hand van een reeks aan waarden: hartslag, uitdroging, algemene conditie, slijmvliezen, darmgeluiden en spiertonus. Zowel voor de start als na de finish mag de hartslag van het paard niet boven de 60 slagen per minuut uitkomen. Op de route zijn diverse veterinary checkpoints, waar het paardenwelzijn wordt beoordeeld. Ook zijn er grooming points, voor de tussentijdse verzorging van het paard.
De manier waarop je als ruiter invulling geeft aan zo’n rit, bevindt zich ergens tussen twee uitersten. Zo kun je er bijvoorbeeld voor kiezen om hoog en laag tempo af te wisselen, de inspanning aan het terrein aan te passen, rustiger aan te doen als je paard moe wordt en voor meer snelheid te kiezen zodra dat past. Daar tegenover staat de aanpak om in een hoog tempo door het parcours heen te razen, waarbij je zorgt dat zodra je een checkpoint nadert, de meetwaarden binnen de toegestane grenzen komen.
Als je het goed uitkient, zul je in beide scenario’s goed op de welzijnswaarden scoren. Maar in het ene scenario kies je voor het bewaken van het paardenwelzijn, in het andere scenario om aan de norm te voldoen. Hoewel de KPI niet van karakter is veranderd, kan de manier waarop deze wordt gebruikt wel pervers gedrag uitlokken.
Average Helpfulness Time?
Binnen klantcontact is AHT – ofwel de afhandeltijd – een geliefde KPI. Het meet hoe lang een medewerker nodig heeft om een contact af te handelen. Het is een veelzijdige vriend, deze KPI. Want je denkt dat het slechts uitdrukt hoeveel seconden er per contact nodig zijn.
Maar voor veel directies is het een indicator van efficiëntie, van kennisniveau, van senioriteit én van klantgerichtheid. Het is er eentje waar de medewerker veel invloed op uit kan oefenen. Bijvoorbeeld door het kennisniveau of de efficiëntie te verhogen. Of door gesprekken af te breken, in te korten of onterecht cases te sluiten die te veel tijd in beslag dreigen te nemen.
In beide gevallen verbetert de AHT, maar de vraag is of het doel daarmee ook is bereikt. Dat doel is tegelijkertijd ook diffuus geworden. Want wat brengt de KPI nu precies in kaart? Hebben we het nog over het aantal seconden per contact, of beoordelen we de senioriteit en klantgerichtheid van de medewerker aan de hand van de AHT?
Dat is niet mijn KPI, vriend
Ooit werkte ik bij een organisatie die de klant centraal wilde stellen. Deze organisatie begreep heel goed dat klantcontact niet door het klantcontactteam zelf werd veroorzaakt, maar door de omringende teams. Daarom kregen deze teams een contactratio-target: ze mochten niet meer dan een bepaald percentage klantcontact veroorzaken.
Ondanks dat teams hun eigen shit moesten oplossen en de KPI’s duidelijk aangaven waar de pijnpunten zaten, werd er weinig poep geschept. De teams namen hun torenhoge contactratio’s ter kennisgeving aan en gingen door met hun leven. Dat bestond eruit om een slecht aanbod online te zetten dat veel contacten genereerde.
Na een pittig gesprek hierover kwam de ontnuchterende aap uit de mouw. Deze teams verdienden hun bonus als afgeleide van de omzet. En dat slechte aanbod? Dat genereerde inderdaad veel klantcontact. Maar nog meer omzet.
Meten is nog geen sturen
De bedoeling van een KPI is om de organisatie informatie te geven over de mate waarin ze op weg is om een bepaald doel te behalen. Maar in de praktijk zien we wat anders. KPI’s worden niet alleen ingezet om iets te begrijpen, maar ook om gedrag te sturen en prestaties te belonen. Daarnaast zijn verschillende interpretaties van dezelfde KPI mogelijk.
Daar hoeft op zichzelf niets mis mee te zijn. Het wordt pas problematisch wanneer we niet goed nadenken over de context waarin we een KPI gebruiken. Wat willen we precies meten? Voor wie is die informatie relevant? En wat willen we ermee bereiken?
Een KPI kan waardevolle informatie aan het management geven om inzicht te krijgen in capaciteit, efficiëntie en kosten. Maar dat maakt het nog geen geschikte individuele prestatiedoelstelling voor een medewerker. En zelfs als je een KPI op het juiste niveau belegt, ben je er nog niet. Want zodra je prestaties gaat belonen, ontstaan er prikkels die het gedrag beïnvloeden.
De vraag is dus niet alleen of je de juiste KPI hebt gekozen. Je moet je vooral afvragen wat er gebeurt zodra mensen hun best gaan doen om zo goed mogelijk op die KPI te scoren. Levert dat daadwerkelijk een bijdrage aan het oorspronkelijke doel, of alleen aan een mooier cijfer op het dashboard?
Een KPI is tenslotte geen doel op zichzelf, maar een hulpmiddel om te bepalen of je op de goede weg bent. En wie alleen nog maar bezig is met het halen van de meetwaarden, kan zomaar vergeten waar de finish eigenlijk voor bedoeld was.
(Ziptone/Cynthia Mak)
Customer Experience, Featured, Opinie


