Ooit leerde ik dat het functioneringsgesprek bedoeld was voor vooruitkijken en het beoordelingsgesprek voor achteruitkijken. Het eerste gaat over wat goed gaat en wat beter kan (en hoe je daar al dan niet samen met je leidinggevende naar toewerkt).

 

En het tweede verschilt daar vooral van, omdat er een formeel oordeel over je functioneren wordt geveld. Het beoordelingsgesprek heeft consequenties voor je arbeidsovereenkomst, je salaris en je pensioen, om maar wat te noemen.

Al die facetten komen voorbij in de veelbesproken film ‘De Manager’ van Maartje Bakers, die ik afgelopen week heb gezien op de Zuidas: geen betere plek dan tussen de hoogbouw van corporate Nederland.

Inzetbaarheidscoach

In ‘De Manager’ laten managers het onderscheid tussen vooruit- en achteruitkijken van functionerings- en beoordelingsgesprekken gedeeltelijk los.

Ik zat onder andere te kijken naar een gesprek dat begint bij ‘hoe het gaat’ en eindigt met ontslag. Tussendoor komen privé-zorgen, een vraag om minder uren te werken en kritiek op het leiderschap aan de orde. Terwijl de medewerker leegloopt, is de manager driftig op zijn laptop aan het tikken. Diezelfde manager constateerde in een dubbelinterview met NRC, een paar jaar geleden: ‘Ik besefte dat ik zelf moest groeien om mijn bedrijf te kunnen laten groeien.’ In de film lijkt de manager meer geïnteresseerd in de productiefactor dan in de mens tegenover hem.

Een vraag die bij me opkwam: waarom liet de manager van dit AI-bedrijf de registratie van het gesprek niet over aan AI? Een andere manager in de film spreekt over de beschikbaarheid van een inzetbaarheidscoach. Is dat het voorportaal van het slechtnieuwsgesprek?

Van vaag en manipulatief tot bureaucratisch

Het zijn niet de minste organisaties die hun medewerking aan de documentaire verleenden. De Hogeschool voor de Kunsten Utrecht, de politie in Heerlen, groothandel Sligro en verzekeraar Unigarant komen voorbij. En ja, ook Watermelon werkte mee (bij dat laatste bedrijf eindigt het gesprek met ontslag). Andere gesprekken tussen managers en hun medewerkers uit de film zijn onvoorstelbaar vaag, ronduit manipulatief of super-bureaucratisch.

NRC-columnist Japke-d. Bouma, die bij verschillende bioscoopvoorstellingen in het land een voor- en nabespreking hield, vraagt zich af hoe je je veilig kunt voelen tijdens dat gesprek als de manager over jouw salaris en contract gaat. Ook René Brouwers van Great Place to Work wijst op de onbalans: hoe groter het machtsverschil, op hoe meer wantrouwen je kunt rekenen.

Is vertrouwen haalbaar?

Functioneringsgesprek en beoordelingsgesprek zijn geen bouwstenen voor een goede relatie tussen manager en medewerker. Vertrouwen, zo kwam ook naar voren tijdens de nabespreking met Bouma en Bakers in bioscoop The Pulse in Amsterdam, ontstaat in al die andere gesprekken, zoals de frequente bila’s tussen manager en medewerker.

Het cliché is dat de bila vaak als eerste sneuvelt als de walldisplay in het rood staat.

In klantcontactland zijn we een deel van dat menselijke contact aan het automatiseren. Technologie luistert mee met klantcontactmedewerkers en vult op de achtergrond de lijstjes in. In sommige gevallen kan de medewerker daar zelf mee aan de slag via een persoonlijk dashboard, in andere gevallen komen de bevindingen terecht bij de coach, die er vervolgens over in gesprek kan gaan. Soms behoort coachen tot het takenpakket van de teamleider. Hopelijk houdt die voldoende tijd over voor echt goede bila’s met de medewerkers. Het cliché is dat de bila vaak als eerste sneuvelt als de walldisplay in het rood staat.

Kwetsbaar

Vooropgesteld: alle managers uit de documentaire wisten waar ze aan begonnen, vonden zichzelf een goed voorbeeld als manager én hebben zich uiterst kwetsbaar opgesteld door zich te laten filmen. Die keuze hebben klantcontactmedewerkers niet: hun gesprekken worden hoe dan ook opgenomen en teruggeluisterd. Daar mogen de klantcontactmanagers weleens wat vaker bij stilstaan.

In de documentaire komen ook trainers in beeld die managers onderwijzen in gespreksvoering. Bijvoorbeeld op basis van het tenenkrommende leiderschapsmodel van ‘givability’. Ook tenenkrommend: de onvermijdelijke rollenspelen. En absoluut dodelijk: de management-speak tussen een manager en een medewerker die graag een volgende stap wil zetten. Minutenlang gaat dat wollige taaltje door, zonder dat concreet wordt waar nu nu echt om gaat. Is dat management, een toneelstukje of tijdverspilling?

Leiderschap in duizend soorten en smaken

Laten we eerlijk zijn: er is maar één leiderschapsmodel dat hout snijdt, en dat is dienend (of faciliterend) leiderschap. Nou ja, samen met situationeel leidinggeven van de onvolprezen Hersey en Blanchard, óók een verplicht onderdeel van je toolbox.

Maar vanaf nu is daar voor managers (en wie manager wil worden) een nieuwe tool bijgekomen, namelijk deze film. Gaat dat zien. “Iedereen die ooit werk had, werk zoekt, of werk heeft, zou hem moeten zien. Nergens zie je zo genadeloos in beeld hoe ongemakkelijk het is om baas te zijn, én om er eentje te hebben,” aldus Japke-d. Bouma in NRC. Ik sluit me daar volledig bij aan.

 

De Manager draait in 30 bioscopen. Wie de film online wil zien, kan terecht bij streamingdienst Picl. Daar zijn ook speciale arrangementen voor groepen beschikbaar. Bekijk de trailer:

(Ziptone/Erik Bouwer)

Featured, Human Resources, Opinie