Per 2 augustus 2026 treedt de derde fase van de EU AI Act in werking. In deze fase gaan vooral regels in over transparantie. Wie compliant wil zijn, moet voor die tijd een lijstje met acties hebben afgewerkt.

  

Per 2 augustus 2026 treden vanuit de Europese AI Act regels rondom transparantie in werking. De verplichtingen zijn niet bijzonder ingewikkeld.

Op de eerste plaats: wie gebruik maakt van AI in chatbots of voicebots, moet dit duidelijk en vooraf melden aan de klant. Chatbots mogen zich vanaf 2 augustus dus niet meer ‘voordoen’ als mens.

De Europese Commissie heeft afgelopen maandag aanvullende richtlijnen gecommuniceerd, die onder andere duidelijk maken welke aanbieders en gebruikers moeten voldoen aan de transparantieverplichtingen voor interactieve ai-systemen. Ook schrijven de richtlijnen voor hoe door ai gegenereerde content moet worden gelabeld. Daarvoor zijn eenvoudige icoontjes beschikbaar gesteld.

En op de tweede plaats moeten organisaties kunnen aantonen en uitleggen – ook aan de hand van documentatie – hoe ze AI-systemen gebruiken voor toepassingen zoals selectie of beoordelingen.

En op de derde plaats treden er regels in werking voor content (tekst, beeld, video) die met behulp van AI tot stand is gekomen. Deepfakes en AI-gegenereerde content moeten als zodanig worden gelabeld. Hiervoor zijn standaardlabels beschikbaar.

Klantcommunicatie op basis van AI

Die laatste groep is interessant voor het contactcenter. Algemene, volledig automatisch gegenereerde informatieteksten vallen onder de AI Act; voor de consument moet zichtbaar zijn dat ze gemaakt zijn door AI. Ook hier is er voor klantenservice mogelijk een grijs gebied. Antwoordsuggesties die een klantcontactmedewerker eerst leest en dan verstuurt, vallen niet onder de AI Act. Maar een op basis van AI en zonder menselijke tussenkomst opgestelde e-mail komt wellicht wel in de buurt van de definitie van een AI-systeem dat direct met personen interacteert.  Voor al deze verplichtingen geldt dat de informatie beschikbaar moet zijn uiterlijk voor de eerste interactie met of blootstelling aan de content.

AI-geletterdheid aantonen

Een ander aspect is het begin van handhaving rondom Artikel 4 (AI-geletterdheid) door Nederlandse markttoezichthouders. De AI-geletterdheid, al verplicht sinds augustus 2025, houdt meer in dan het doorlopen van een standaard e-learning. De EU AI Act gaat uit van aantoonbare kennis die is afgestemd op de rol van de medewerker. Een agent die werkt met een AI-gebaseerde agent-assist oplossing heeft andere kennis nodig dan een WFM-specialist die AI gebruikt voor forecasting.

Met ingang van augustus 2026 moet daarom binnen je afdeling of organisatie zijn vastgelegd wie op welke manier is getraind op AI-geletterdheid. De AI Act schrijft geen specifieke cursus, geen vast aantal uren en geen verplicht certificaat voor. Je moet als organisatie zelf bepalen wat passend is per functie; je moet je keuzes kunnen onderbouwen.

Beeld: Ziptone/AI

Opzet en aanbod AI-geletterdheidtraining – Er is een ruim aanbod van AI-geletterdheid-trainingen, te vinden op de Repository of AI literacy practices van het EU AI Office. Het aanbod hier bestaat uit verzamelde best practices, er is geen kwaliteitscontrole gedaan. Wel geeft het EU AI Office aanwijzingen voor wat toereikend moet zijn.

In Nederland hebben we het actieplan “Aan de slag met AI-geletterdheid” van de Autoriteit Persoonsgegevens. Verder zijn er De Nationale AI-cursus en de Nationale AI en Ethiek Cursus, beide genoemd door de overheid. Daarnaast is er flink wat aanbod aan betaalde trainingen, vaak e-learnings van circa dertig tot zestig minuten met getuigschriften en in veel gevallen in te laden in je eigen LMS. Let op: sommige aanbieders schermen met audit-proof certificaten, maar de AI Act vraagt niet om specifiek diploma’s of certificaten. En een training uit 2024 is wellicht niet meer passend voor 2026. AI-geletterdheidstraining valt sinds 2026 binnen de scope van SLIM-subsidies.

Handhaving

Bovenstaande regels zijn niet vrijblijvend, want vanaf 2 augustus 2026 wordt van de nationale toezichthouders verwacht dat ze gaan handhaven. In Nederland is dat toebedeeld aan meerdere toezichthouders.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) krijgen hierbij een coördinerende rol. Ook AFM, DNB, sectorale toezichthouders, producttoezichthouders, en bijzondere actoren binnen de rechtsbedeling krijgen een plek.

Voor klantcontactorganisaties in de financiële sector zijn de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en De Nederlandsche Bank (DNB) de meest voor de hand liggende toezichthouders. Bij AI-toepassingen die meerdere sectoren raken, kunnen meerdere toezichthouders tegelijkertijd relevant zijn. Een voicebot die klanten helpt bij hypotheekvragen, is zowel van belang voor het financieel toezicht als voor het privacy-domein. Wie je primaire toezichthouder is, is dus niet altijd op voorhand helder. Voor andere klantenservice-toepassingen is de AP de aangewezen partij.

Uitstel voor de zwaarste categorie AI

Voor wie zich wil voorbereiden op de volgende fase van de AI Act: in mei dit jaar is het zogenaamde Digital Omnibus-akkoord gesloten. Daarmee hebben de Europese Parlement en de Europese Raad ingestemd met het opschuiven van de zwaarste onderdelen van de AI Act. Hoog-risico AI-toepassingen zoals biometrie, werkgerelateerde systemen en onderwijs gaan pas in per 2 december 2027. Maar de verplichtingen op het gebied van transparantie gaan dus gewoon in.

Nieuwe taak voor het contactcenter: documenteren van AI

De tips zijn dan ook: zorg ervoor dat iedere AI-toepassing die in klantinteractie wordt ingezet zichzelf duidelijk en direct kenbaar maakt als AI; documenteer voor het aantonen van AI-geletterdheid wie welke AI-tools gebruikt en welke kennis daarvoor nodig is; en tuig een intern AI-register op waarmee je alle toepassingen in kaart brengt met gebruikers, doel, data, risico en eigenaarschap. Zo’n register is geen plicht, maar wel een hulpmiddel om aantoonbaar compliant te zijn.

Praktijkcode voor transparantie

De Europese Commissie heeft op 10 juni een praktijkcode gepubliceerd waarin een deel van de transparantieverplichtingen verder is uitgewerkt. Deze vrijwillige praktijkcode beschrijft welke technische en organisatorische stappen aanbieders en gebruikers van generatieve AI-systemen kunnen nemen om te voldoen aan de transparantievereisten.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) adviseert organisaties die onder deze verplichtingen vallen zich te verdiepen in de praktijkcode en (onderdelen ervan) te ondertekenen. “Met ondertekening laat u op een herkenbare manier zien op welke manier u aan de verplichtingen voldoet,” zegt de AP. Organisaties die voor 22 juli 2026 18.00 uur ondertekenen, komen op de lijst met eerste ondertekenaars, aldus de toezichthouder.

(AP, Ziptone)

Featured, Human Resources, Kennisbank